GreekEnglish (United Kingdom)

Αιγαίου χρώμα

Αιγαίου χρώματα σε τρεις ζωγραφικές ενότητες του Απόστολου Χαντζαρά, με εικόνες απεραντοσύνης και μεγαλείου, με σκηνές μπουνάτσας και φουρτούνας, σαν το ίδιο το Αιγαίο και σάμπως σε στίχο του Ελύτη.

Τα νησιά με το μίνιο και με το φούμο,
τα νησιά με το σπόνδυλο κάποιανου Δία,
τα νησιά με τους έρημους ταρσανάδες,
τα νησιά με τα πόσιμα γαλάζια ηφαίστεια.   
Οδυσσέας Ελύτης

Απεικονίσεις με τα μεθυστικά χρώματα της φύσης που με τους απίθανους ιριδισμούς, κάτω από τον εκθαμβωτικό ήλιο, αγκαλιάζουν ασφυκτικά τα ανθρώπινα κορμιά. Ύλες και άυλα γίνονται ένα και πλάθονται σε φόρμες γνώριμες και μη, καθώς παλεύουν με τα χρώματα: τα έντονα μπλε, τα απαλά γαλανά, τα άγρια σκοτεινά που μετατρέπονται σε μαύρα ή σε κόκκινα της φωτιάς · και ενίοτε όλα να υποχωρούν κάτω από το αργυρό του μεσημεριανού αιγαιοπελαγίτικου ήλιου ή να επισφραγίζονται από τη λάμψη του χρυσού, του χρυσού των αρχαίων θησαυρών ή της βυζαντινής παράδοσης. Εικόνες και πεπραγμένα στο Αιγαίο, με καθημερινές στιγμές, αποτυπωμένες εκεί σ’ αυτό το φορτισμένο τοπίο με μνήμες και βιώματα, εκεί που δεν υπάρχει όριο γης και ουρανού, όπου σμίγουν τα δύο, γιατί όλα χάνονται στο μπλάβο, το εκτυφλωτικό, το απέραντο. Ζωγραφικές αποτυπώσεις του τόπου, όπου οι αρχαίοι πολιτισμοί, υμνώντας τους θεούς, τη ζωή και τον άνθρωπο, μας κληροδότησαν γενναιόδωρα μια μοναδική αισθητική αυτή που ριζώνει μέσα μας, μας ακολουθεί και μας πλανεύει για πάντα. Εικόνες που μου φέρνουν στο νου τα λόγια που δικαίως είπε η φίλη μου η Jacoline στη Μαρινέλα και σε μένα σε μια μυθική για μας περιπλάνηση εκεί, ότι: «όποιος αντικρύσει το Αιγαίο δεν μπορεί ποτέ να το αποχωριστεί», για να καταθέσω και μια ελάχιστη προσωπική αναφορά από τα δικά μου βιώματα στο Αιγαίο, που με κυνηγούν στην προσπάθειά μου να σταθεί η γραφή μου αντάξια της ζωγραφικής του καλλιτέχνη.

Ιούλιος― Αύγουστος― Σεπτέμβριος, τρεις μήνες για τρία καλοκαίρια, τρεις διαδρομές, παλίμψηστες κι αγαπημένες και εννιά σημεία-σταθμοί στη ζωγραφική του Απόστολου Χαντζαρά. Δημιουργίες επώδυνες με δυνατή συναισθηματική φόρτιση, με στέρεες μορφές και πνευματικές συνθέσεις σε πολλές τεχνικές, που με δεξιοτεχνία χειρίζεται σαν παλιός καλός μάστορας, χωρίς να εγκλωβίζεται. Αντίθετα απελευθερώνεται χρησιμοποιώντας τες με ευχέρεια για τις αφηγηματικές του ανάγκες.

Τα πρώτα έργα αρχέγονα με λιτές γραμμές, χαρακτηρίζονται από τo απέριττο της αιγιακής φύσης, φόρμες απλές, σαφείς και αφηγηματικές, σαν τα κυκλαδικά ειδώλια. Με μια γραμμή γράφεται μια ιστορία και με δύο γραμμές μια ζωή. Ζωγραφικοί τόνοι ήπιοι, αρμονικοί, με έμμεσους ή άμεσους ερωτικούς υπαινιγμούς, τόσο έντονους όσο και το ίδιο το βαθιά ερωτικό τοπίο.

Σιγά-σιγά, χρόνο με το χρόνο, ο καλλιτέχνης καθιερώνει τα δικά του οπτικά χαρακτηριστικά στοιχεία, που σαν μια ταυτότητα στη ζωγραφική του επιφάνεια, επαναλαμβάνονται και συχνά επιβάλλονται στη σύνθεση, ενώ άλλοτε υποχωρούν, παίζοντας πάντα καθοριστικό ρόλο στα δρώμενα της στιγμής. Τα πρώτα «σήματα κατατεθέντα» ή σημάδια, οικεία και καθημερινά― η μπάλα, η σκιά, τα κύματα, ο άνθρωπος― μέχρι που νέα θέματα εισβάλλουν στη ζωγραφική του. Εμπνεύσεις από τη λαϊκή ή τη βυζαντινή παράδοση, την αρχαία Ελλάδα, δένονται με τα ερεθίσματα από το ζωντανό περιβάλλον και την ψυχική διάθεση της στιγμής. Αυτό είναι που κάνει και τον καλλιτέχνη να ξεχωρίζει, η απόλυτη αξία που δίνει στις ιδέες του, ενσωματώνοντας τες στα ζωγραφικά θέματά του. Έτσι, βλέπουμε να συνδιαλέγονται αγάλματα, χιτώνες, μάσκες, σκυλιά, γάντια, βυζαντινοί αποκεφαλισμοί, ή και χρηστικά αντικείμενα που φαντάζουν μεταφυσικά μέσα από τις σχεδόν ρεαλιστικές αποδόσεις.

Αγαπημένες του θεματικές τα ψάρια, που καλά κατέχει τα μυστικά τους. Ψάρια ρεαλιστικά ή μεταμορφωμένα, ψάρια αντίπαλα, σαν το καλό και το κακό, ψάρια απειλητικά ή αθώα, που άλλοτε φιλήδονα ερωτοτροπούν κι άλλοτε αγωνίζονται για την ελευθερία τους. Και σ’ αυτό το σημείο, ο ίδιος ο ζωγράφος μιλά για τις λογοτεχνικές επιρροές του από τον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου Κορνάρου, ή από κείμενα του Νίκου Καζαντζάκη: « ... ένα χελιδονόψαρο είχε ανοίξει τα φτερούδια του, είχε δώσει ένα σάλτο κι είχε πεταχτεί έξω από τη θάλασσα, ν' αναπνέψει αέρα. Δε χωρούσε αυτό στη σκλάβα φύση του ψαριού, να ζει ολοζωής μέσα στο νερό, λαχτάρισε να ξεπεράσει τη μοίρα του, ν' ανασάνει το λεύτερο αέρα, να γίνει πουλί. Για μιαν αστραπή μονάχα, όσο μπορούσε να βαστάξει, μα έφτανε· η αστραπή αυτή ήταν η αιωνιότητα. Αυτό θα πει αιωνιότητα», Αναφορά στον Γκρέκο, κεφ. ΚΘ.

Με τον καιρό τα έργα μεταλλάσσονται, οι κινήσεις γίνονται γοργές και βίαιες, τα σώματα εκφραστικά και το τοπίο πιο αφαιρετικό. Η ένταση υπερτερεί και οι μεταβολές στην εικόνα γίνονται σαφείς. Οι κοινωνικές αναταραχές και τα πολιτικά προβλήματα δεν αφήνουν ατάραχο τον καλλιτέχνη που τα θίγει με σαρκασμό και άμεσες καταθέσεις ή έμμεσους υπαινιγμούς. Από την αισθητική της αθωότητας, περνάει στο πάθος της εκφραστικότητας, της έντασης. Και από καθημερινές στιγμές της απόλαυσης, στην κατακραυγή, στον θυμό ή απλά σε μια προβληματική.

Ο καλλιτεχνικός οίστρος του Χαντζαρά χαρακτηρίζεται από την ζωτικότητα, την εύμορφη πλαστικότητα και μια καλλιτεχνική ωριμότητα που πηγάζει και από την άνεση που έχει να μεταλλάσσει τις ιδέες και τις φόρμες του σε τοπία, σε κορμιά, σε εξαρτήματα καραβιών, σε άψυχα αγάλματα και σε ερωτικές περιπτύξεις. Με ευχέρεια στο σχέδιο μετατρέπει ακόμη και το σκαρμό των πλοίων - κοντάκι ή δέστρα ή μπίντα, ή «γκόμενα» στη διάλεκτο των Βενετών – σε αρχαίο ειδώλιο ή ανθρώπινη ύπαρξη, μετουσιώνοντας έτσι τη φύση των πραγμάτων.

Η τέχνη του διατηρεί την έντονη προσωπική της γραφή, μια ταυτότητα με σαγηνευτικές δυνάμεις στους αυθορμητισμούς του. Η ζωγραφική του ξυπνά τις αισθήσεις μας σαν μια ανάταση ψυχής και θύμησες συγκεκριμένες ή αφηρημένες έρχονται στο νου βλέποντας τα έργα του. Τα χρώματά του αφήνουν τον θεατή ν’ αφουγκράζεται ήχους ταξιδεύοντάς τον από τις μικρές κλίμακες σε απέραντους κόσμους, σαν σε βαθιές θάλασσες, και με μικρές οπτικές απάτες η μικρή κλίμακα γιγαντώνεται στην απεραντοσύνη, σαν του αιγαίου χρώματα.

Λουΐζα Καραπιδάκη

Αρχαιολόγος - Ιστορικός Τέχνης

 

*από τον κατάλογο της έκθεσης "Αιγαίου Χρώμα" στη γκαλερί Σκουφά